Tahsin TUNA
Bergama, binlerce yıllık tarihi ve kültürel mirasıyla sadece antik yapılarıyla değil, aynı zamanda dünyaca ünlü halılarıyla da adından söz ettiriyor. Ancak geçmişte hak ettiği ilgiyi göremeyen Bergama halıları, bugün yeniden canlanıyor ve UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne aday gösteriliyor. Bu önemli sürecin arkasında ise Bergama Halıcılık ve El Sanatları Kooperatifi ve onun kurucusu Kadriye Yakar’ın büyük emeği var.
Bergama Halılarının Kayıp Mirası
Bergama halıları, Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan köklü bir dokuma geleneğinin parçasıdır. 16. yüzyıldan itibaren Osmanlı saraylarında büyük ilgi gören bu halılar, Avrupa'da da değer kazanarak Batılı ressamların eserlerine konu olmuştur. Öyle ki, ünlü Alman ressam Hans Holbein’in tablolarında Bergama halıları net bir şekilde resmedilmiştir.
Ne yazık ki, yıllar içinde bu eşsiz sanat yok olma noktasına geldi. Birçok tarihi Bergama halısı, bugün Berlin Müzesi gibi Avrupa’daki önemli müzelerde sergilenirken, Bergama’nın kendisinde bu mirasa uzun süre sahip çıkılamadı. Ancak artık bu durum değişiyor.
Tek Başına Bir Kültür Savaşçısı: Kadriye Yakar
Kadriye Yakar, Bergama halılarını yaşatmak için 2009 yılında Bergama Halıcılık ve El Sanatları Geliştirme Kooperatifi’ni kurdu. Hem bir girişimci hem de bir sanat koruyucusu olarak, kaybolmaya yüz tutmuş desenleri, renkleri ve teknikleri yeniden gün yüzüne çıkardı. Aynı zamanda, kadın istihdamını artırarak bu zanaatın gelecek nesillere aktarılmasını sağladı.
Kooperatif bugün İslamsaray Mahallesi, Eski Elektrik Fabrikası Caddesi, Yıldız Parkı üzerinde faaliyet gösteriyor ve 150’den fazla kadına iş imkânı sağlıyor. Karaveliler, Kıranlı, Yukarıbey ve Terzihaliler gibi köylerde yaşayan kadınlara evlerinde halı dokuyabilmeleri için tezgâhlar veriliyor. Bu sayede hem kültürel miras korunuyor hem de kadınlar ek gelir elde ediyor. Ayrıca, Ayvalık ve İvrindi gibi çevre bölgelerde de dokuma faaliyetleri yaygınlaştırılıyor.
Bergama Halıları Yeniden Hayat Buluyor
Kooperatif sadece klasik Bergama halılarını yeniden dokumakla kalmıyor, aynı zamanda özel tasarım halı ve kilimler de üretiyor.
Kadriye Yakar Kimdir?
Kadriye Yakar, 1962 yılında Tokat'ta doğmuş ve halıcılık alanında 51 yılı aşkın süredir usta öğreticilik yapmaktadır. 1974 yılında Tokat Yakupoğlu Halıcılık Okulu'nda 5 yıl eğitim aldıktan sonra, 1980 yılında Kütahya Simav Kestel köyünde ilk öğreticilik görevine başlamıştır. 1980'lerde Bergama Halk Eğitim Merkezi'ne öğretmen olarak atanmış ve burada uzun yıllar hizmet vermiştir.
Emekli olduktan sonra, 2009 yılında Bergama'da "S.S. Bergama Halıcılık ve El Sanatları Geliştirme, Emek Yoğun Üretim, Pazarlama ve İşletme Kooperatifi"ni kurmuştur. Bu kooperatif aracılığıyla, Bergama'da var olan 50 çeşit halıyı araştırmış ve tüm dünyaya tanıtmıştır. Kooperatif bünyesinde açtığı atölyelerle 130 kadına iş imkanı sağlamış ve onların ekonomik bağımsızlık kazanmalarına destek olmuştur.
Kadriye Yakar'ın kültürel mirasa yaptığı katkılar, UNESCO tarafından takdir edilmiş ve kendisi "Yaşayan İnsan Hazinesi" unvanına layık görülmüştür. Ayrıca, kurucusu olduğu kooperatif, Ege Bölgesi'nde birinci olmuş ve Türkiye genelinde marka kooperatifler arasına girmiştir.
Kadriye Yakar'ın çalışmaları, Bergama halılarının dünya çapında tanınmasına ve bölgedeki kadınların sosyal ve ekonomik yaşamlarının iyileştirilmesine önemli katkılar sağlamıştır.
