İsmail Şahin - Daha önce tekelcilik ve telif davalarında milyarlarca dolarlık tazminatlar ödemeye mahkum olan Google ve Meta şimdi de “bağımlılık” yaptıkları gerekçesiyle ceza almaya başladı. ABD’nin Los Angeles kentinde görülen davada mahkeme heyeti, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta ile sosyal medya platformu YouTube’un 20 yaşındaki bir kullanıcıyı tasarım özellikleriyle “bağımlı hale getirdiği” ve zarar verdiği gerekçesiyle açılan davada kararını açıkladı. Mahkeme heyeti, söz konusu platformların kullanıcısına acı ve ıstırap ile diğer mali yükler getirmesi nedeniyle 3 milyon dolar tazminat ödemelerine karar verdi. Bunun yüzde 70’ini Meta’ya (2.1 milyon dolar), yüzde 30’unu ise YouTube’a (900 bin dolar) yükledi. İkinci aşamada jüri, şirketlerin kötü niyet, baskı veya dolandırıcılık kapsamında hareket ettiğine kanaat getirerek toplam 3 milyon dolar ek cezai tazminat verdi.
İtiraz ettiler
Davacı K.G.M, Meta ile YouTube’un sonsuz kaydırma ve algoritmik içerik önerileri gibi özellikleri nedeniyle kendisini bağımlı hale getirdiği, kaygı ve depresyona sürüklediği iddiasıyla mahkemeye başvurmuştu. Google ve Meta kararı temyize götüreceklerini açıkladı. Önceki gün New Mexico’da görülen ayrı bir davada ise mahkeme, platformlarındaki çocuk güvenliği önlemleriyle ilgili kullanıcıları yanılttığı gerekçesiyle Meta’ya 375 milyon dolar para cezası ödemesine karar vermişti.
İki dava yolda
TikTok ve SnapChat başlangıçta davada sanık olarak yer aldı ancak dava başlamadan önce şartları açıklanmayan anlaşmalarla uzlaştı. Aynı mahkemede 2 benzer dava daha görülecek. Bu davaların sonuçlarının, sosyal medya şirketlerinin mücadeleye devam edip etmeyeceğini belirlemesi bekleniyor. Google tekelcilik ve telif hakkı davalarından milyarlarca dolarlık tazminat ödedi ve tekelcilik davalarının 100 milyar dolara ulaşması bekleniyor.
Gençler zorlayabilir
Meta’ya yönelik de 1300’den fazla dava olduğu söyleniyor. ABD’de 276 milyon Facebook kullanıcısı bulunuyor. Bu rakam ABD nüfusunun yüzde 79.7’sine denk geliyor.25 ve 34 yaşları arasındaki kullanıcılar ise 69 milyonla en büyük grubu oluşturuyor ve bu dava kriterlerine uyuyor. Eğer bu dava emsal olursa Facebook bu yaş grubundaki kullanıcılara 10 milyarlarca dolar tazminat ödeme riski ile karşı karşıya kalabilir. ABD’de 171 milyon Instagram kullanıcısı var ve bunların 107 milyonu 18-34 yaş arasında. YouTube kullanan 246 milyon Amerikalının 115 milyon 18-34 yaş arasında.
Türkiye’de de mümkün ama...
Bilişim hukuku uzmanı Gökhan Ahi’ye göre ABD’de verilen bu kararın sosyal medya şirketlerinin yalnızca içerik barındıran platformlar değil, aynı zamanda kullanıcı davranışını etkileyen tasarım ve algoritmalar geliştiren “dijital ürünler” olarak değerlendirilmesinde yatıyor. Ahi, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu konuda ABD’de açılmış yüzlerce dava bulunuyor ve söz konusu dava bir tür pilot dava olarak görülebilir. Türkiye’de ise bir kullanıcının benzer bir davayı haksız fiile dayanarak açması teorik olarak mümkün. Ancak sonuç almak oldukça güç görünüyor. Türk hukukunda tazminat sorumluluğu gerçek zararın ispatına dayanır ve böyle bir zararı somut olarak ortaya koymak oldukça zor olabilir. Ayrıca manevi tazminat miktarları da genellikle tatmin edici değildir. Tüketici hukuku açısından bakıldığında ise ürün tasarımının ‘ayıplı ürün’ sayılıp sayılamayacağı tartışmalı olduğu gibi, sayılsa bile ortaya çıkan manevi zararı karşılayabilecek bir tazminat mekanizması bulunup bulunmadığı şüphelidir.”
Aileler,Los Angeles Yüksek Mahkemesi önünde mağdurların isimlerinin listelendiği bir afiş açtı ve karar sonrası birbirlerine sarılarak kararı kutladı.
Devlerin tazminat bilançosu
■ Google (2015 AB Android soruşturması): 4.3 milyar euro
■ Google (2017 AB alışveriş davası): 2.4 milyar euro
■ Facebook (2019 Cambridge Analytica gizlilik skandalı): 5 milyar dolar
■ Google (2019 AB’de AdSense davası): 1.49 milyar euro
■ Google (2024 Fransa telif davası) 250 milyon euro
■ Facebook (2026 ABD çocuk güvenliği ihlali) 375 milyon dolar
