İsmail Şahin - Türkiye ve dünyada akıllı telefonlarla hayatımıza giren sosyal medya, ekran bağımlılığını küresel bir sorun haline getirdi. “We Are Social” tarafından Ekim 2025 tarihinde yapılan araştırmanın verilerine göre dünya genelinde internet kullanıcı sayısı 5.5 milyarı aşarken, kullanım oranı yüzde 67.5 seviyesine ulaştı. Sosyal medya kullanıcı sayısı da 5.2 milyar ile dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisine yaklaştı.
Rekor seviyede
Türkiye’de ise dijitalleşme rakamlarının rekor seviyelere ulaştığı gözlendi. Türkiye’de 16-74 yaş grubunda internet kullanım oranı yüzde 90.9’a yükselirken, günlük ortalama kullanım süresi 7 saat 13 dakikaya ulaştı. Sosyal medya ekran süresi ise 4 saat 4 dakika ile Avrupa’nın en uzun süresi. Sosyal medya kullanımında WhatsApp (yüzde 83.1), Instagram (yüzde 66.9) ve YouTube (yüzde 53.3) öne çıkıyor.
Avrupa’da daha az
Avrupa’da ise dijitalleşme daha doygun seviyede ilerliyor. Birçok ülkede internet kullanımı yüzde 90’ın üzerine çıkarken, günlük kullanım süreleri Türkiye’ye kıyasla daha düşük kalıyor. Avrupa’da kullanıcılar interneti daha çok haber, kamu hizmetleri ve eğitim amaçlı kullanırken, sosyal medya kullanım süresi ortalama günlük 3 saatin altında kalıyor.
İsveç örnek oluyor
Öte yandan bazı Avrupa ülkeleri dijital bağımlılığa karşı somut adımlar atmaya başladı. İsveç, özellikle çocuklar için ekran süresini azaltmaya yönelik politikalarıyla öne çıkıyor. Ülkede okullarda dijital cihaz kullanımına sınırlamalar getirilirken, öğrencilerin yeniden basılı kitaplara yönlendirilmesi teşvik ediliyor. Uzmanlara göre bu yaklaşım sadece bağımlılığı azaltmayı değil, dikkat süresi ve öğrenme kalitesini artırmayı da amaçlıyor.
Ülkeler ne önlem aldı?
Dünya çapında ülkelerin çocukların sosyal medya bağımlılığını azaltmak için yaptığı düzenlemeler şöyle:
■ Avustralya’da 16 yaş altına sosyal medya yasağı getiren dünyadaki en sert düzenlemelerden biri kabul edildi.
■ ABD’de bazı eyaletlerde 18 yaş altı için ebeveyn izni zorunluluğu ve gece saatlerinde kullanım kısıtlamaları mevcut.
■ İngiltere, 16 yaş altına sosyal medya yasağın getirilmesini değerlendiriyor.
■ Danimarka, 15 yaş altına sosyal medya yasağı planladığını açıkladı.
■ Fransa, 15 yaş altına sosyal medya yasağı getiren bir tasarıyı kabul etti.
■ Almanya’da 13-16 yaş arası kullanıcıların sosyal medya hesapları için ebeveyn izni gerekiyor.
■ İtalya’da 14 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesabı açabilmesi için ebeveyn onayı şart.
Telegram’a Meclis daveti
Milliyet’e açıklama yapan TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, okul saldırılarının yanısıra pek çok suç ve adli olayla bağlantılı olarak ismi gündeme gelen Telegram’ı komisyonda dinlemek istediklerini belirtti. Elmas, “Denetim sistemleri nedir, aldıkları önlemler, filtreleri gibi konularda sorularımıza yanıt isteyeceğiz. Aldıkları önlemler yetersizse bunların tamamlanması yönündeki görüş ve taleplerimizi de ileteceğiz” dedi. Elmas, Telegram’ın Türkiye’de temsilci bulundurma zorunluluğu bulunmadığının hatırlatılması üzerine ise, “Mutlaka gayri resmi de olsa bir temsilcileri vardır” diye konuştu. / EVRİN GÜVENDİK - Ankara
Türkiye’de durum ne?
AK Parti tarafından meclise sunulan ‘çocukların sosyal medya ve dijital oyun platformlarına girişini sınırlayan’ yasa teklifi TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu’nda kabul edildi. Yasa teklifi içinde yer alan “15 yaş altı çocuklara sosyal medya sınırlaması getirilmesi kamuoyunda da uzun süredir tartışılıyor. Yasa teklifi, çocukların sosyal medya ve dijital oyun platformlarını kullanmalarına yaş kategorilerine göre yasak ve sınırlama öngörüyor.
Rusya’dan Telegram’a yasak
Teknoloji devlerinin kâr odaklı yaklaştığı internet başta Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkeleri kendi sistemlerini kurmaya yöneltti. Çin, Great Firewall ve yerli ağ projeleriyle dijital egemenliğini güçlendirirken, RuNet ile Rusya kendi kapalı devre internet altyapısını kuruyor. Moskova ayrıca Telegram gibi platformlara yönelik kısıtlama adımlarıyla veri kontrolünü artırmayı hedefliyor.
