Asena Yatağan / ANKARA - Doğu Akdeniz’de Fransa ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasındaki iş birliği yeni bir krize kapı aralandı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Rum lider Hristodulidis, Lefkoşa’nın Rum kesiminde düzenledikleri basın toplantısında, Fransa ile GKRY arasında “Ada’da Fransız kuvvetlerinin bulunmasını” öngören Kuvvetler Statüsü Anlaşması’nın (SOFA) haziran ayında Paris’te imzalanacağını açıkladı. Ada’da Fransız askeri askeri varlığını kalıcı hale getirmeye yönelik olduğu değerlendirilen bu hamleye KKTC’den sert tepki gelirken, uzmanlar garantörlük anlaşması nedeniyle bu adımın Kıbrıs Türkleri ile mutabakat sağlanmadanhayata geçirilemeyeceğinivurguluyor.
‘Kayda değer bir askeri sonuç doğurmaz’
Başkent Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Yeni Dünya Araştırmaları Merkezi Direktörü Prof. Dr. Hasan Ünal: Fransa’nın asıl amacı Yunanistan’a sattığı silahlar ve bu çerçevede kurulan ilişkiler üzerinden bir ittifak görüntüsü yaratmak. Sanki Türkiye ile Yunanistan ya da Güney Kıbrıs arasında bir çatışma çıkarsa Fransa otomatik devreye girecekmiş gibi bir algı oluşturuluyor ama bunun gerçekleşmesi mümkün değil. Nitekim Fransa daha önce Yunanistan’la yaptığı anlaşmada deniz yetki alanları kaynaklı bir çatışmanın bu kapsamda olmayacağını da açıkladı. Rum kesimiyle yapılan anlaşma da benzer şekilde abartılıyor, buraya sınırlı sayıda asker gelip eğitim faaliyetleri yürütmesi dışında kayda değer bir askeri sonuç doğuracak bir durum yok.
‘Siyasi ve psikolojik’
Türkiye’nin kapasitesi ve coğrafi üstünlüğü nedeniyle böyle adımlar dengeyi değiştirmez, ancak gereksiz aktörlerin sürece dahil olması KKTC ve Ada üzerindeki dengeleri etkileyecek şekilde Rum-Yunan tarafında beklentileri yükseltir ve siyasi olarak gerilimi besler. Bu nedenle meselenin askeri değil daha çok siyasi ve psikolojik bir boyutu olduğu değerlendiriliyor.
‘Gerilim yaratma potansiyeli var’
Emekli Büyükelçi Uluç Özülker: Yunanistan ile ABD ve Fransa arasında zaten yürürlükte olan savunma anlaşmaları bulunduğu için bu tür bir konuşlandırma aslında tamamen yeni bir durum değil, mevcut düzenin devamı niteliğinde. Bu çerçevede Fransa’nın Kıbrıs’a asker konuşlandırması teknik olarak mümkün olsa da bunun kapsamı sınırlı olur ve doğrudan Türkiye’ye karşı bir askeri hamleye dönüşmesi gerçekçi değil. Çünkü Türkiye’nin coğrafi yakınlığı ve askeri kapasitesi böyle bir girişimi caydırır. Ancak bu tür adımların Türkiye’ye dolaylı bir mesaj vermek olduğu için gerilim yaratma potansiyeli vardır.
Hukuka uygun değil
Kıbrıs’ta Fransız askeri konuşlandırılması, uluslararası hukuka da uygun olmaz. BM tarafındanda kabul edilmiş 1960 Anlaşması hâlâ yürürlükte. Bu koşullar altında karşı tarafın tek başına hareket etmesi hukuken mümkün değil. Öncelikle bizimle oturup, Kıbrıs’taki Türkler ile mutabakat sağlamaları gerekir.
‘Dış güçler Ada’nın güvenliğini riske atar’
Emekli Tümgeneral Güray Alpar: Garantör ülkeler dışındaki güçlerin Ada’ya gelmesi Ada’nın güvenliğini riske atar. Nitekim ABD’nin Orta Doğu’daki krizler kapsamında üsleri kullanması nedeniyle geçmişte İran tarafından bu bölgelere saldırılar gündeme geldi. Türkiye ile Yunanistan ve Kıbrıs Rum kesimi arasında son derece hassas dengeler var ve bu dengeler içinde dış aktörlerin askeri varlık göstermesi gerilimi tırmandırır. Fransa’nın bu adımlarla hem siyasi etkisini artırma hem de silah satışlarını destekleme ve Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon kaynaklarına yönelik çıkarlarını güçlendirme amacı taşıdığı değerlendiriliyor.
