SAĞLIĞINIZA GÖZ DİKEN SAHTE UMUTLAR
Tahsin TUNA
Sosyal medya ve dijital platformlar, hayatın hemen her alanına nüfuz etmiş durumda. Ancak özellikle son yıllarda sağlıkla ilgili sahte içeriklerin ve reklamların artması, toplum sağlığını ciddi şekilde tehdit eder hale geldi. Bitkisel olduğu iddia edilen, “yan etkisiz”, “doğal”, “kimyasal içermeyen” gibi ifadelerle sunulan takviye ürünler, neredeyse her sağlık sorunu için bir mucizeymiş gibi pazarlanıyor.
Prostat rahatsızlıklarından ereksiyon kaybına, kulak çınlamasından saç dökülmesine, diz ve bel ağrılarından cilt gençleştirmeye kadar çok geniş bir yelpazede çözüm sunduğu iddia edilen bu ürünler, aslında çoğu zaman ne bilimsel olarak test edilmiş ne de resmi bir onay sürecinden geçirilmiş oluyor. Daha da kötüsü, dijital reklamcılığın yeni yüzü olan yapay zekâ teknolojisi, bu sahte içerikleri gerçekmiş gibi sunmak için giderek daha fazla kullanılmaya başlandı.
Sahte Videolarda Konuşan “Doktorlar”
Bugün, sosyal medya kullanıcılarının çoğu; ünlü bir profesörün ya da tanınmış bir hekimin, adeta televizyonda konuşur gibi bir ürünü övdüğü videolarla karşılaşıyor. Bu içeriklerin önemli bir bölümü tamamen yapay zekâ kullanılarak üretiliyor. Kişinin yüzü, sesi ve hatta mimikleri taklit edilerek sanki gerçekten o kişi ürünü öneriyormuş gibi sahte tanıtımlar yapılıyor.
Çoğu zaman bu hekimlerin bu videolardan haberi bile yok. Bazı doktorlar, kendileriyle ilişkilendirilen bu sahte içerikler için hukuki süreç başlatıyor; fakat dijital ortamda içeriklerin yayılma hızı, müdahale hızını aşıyor.
Bu Ürünler Gerçekten Denetleniyor mu?
Türkiye’de bu tür ürünler "ilaç" kategorisinde değil, "gıda takviyesi" ya da "bitkisel destek" kategorisinde değerlendiriliyor. Bu nedenle Sağlık Bakanlığı değil, öncelikle Tarım ve Orman Bakanlığı denetimine tabi tutuluyorlar. Ancak ürünün etiketi ya da reklamında “tedavi edici etki” iddiası yer alıyorsa, bu durum Ticaret Bakanlığı ve Reklam Kurulu tarafından denetlenmelidir. Ne var ki dijital mecralarda bu denetimler çoğu zaman yetersiz kalıyor.
Bu ürünlerin pazarlanmasında, internet siteleri ve sahte kullanıcı yorumları ile büyük bir algı yönetimi yapılıyor. Bilimsel bir temeli olmayan iddialar, yalnızca “müşteri memnuniyeti” ya da “doğadan gelen şifa” söylemleriyle süsleniyor.
Yanıltıcı Reklamlar Sağlığı Tehdit Ediyor
En büyük tehlike şu: Bu ürünlere inanan insanlar, gerçek tedavileri erteleyebiliyor ya da tamamen bırakabiliyor. Bu durum, özellikle kronik hastalıklar ya da erken teşhis gerektiren durumlarda geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabiliyor. Ayrıca bazı bitkisel ürünler, bilinçsiz kullanımda karaciğer, böbrek ya da kalp gibi hayati organlara zarar verebiliyor. Etiketinde yazan içerik ile gerçek içerik çoğu zaman örtüşmüyor. Bu nedenle “zararsız” diye sunulan her ürün, sanıldığı kadar masum olmayabilir.
Ne Yapmalı?
-Tedavi iddiası taşıyan her ürünün bilimsel onay sürecinden geçip geçmediğini sorgulayın.
-Reklamda adı geçen doktorların gerçekten bu ürünü destekleyip desteklemediğini araştırın.
-"Bitkisel" ya da "doğal" olduğu iddia edilen her ürünün güvenli olduğunu varsaymayın.
-Sağlıkla ilgili kararlarınızı yalnızca hekim danışmanlığıyla alın.
-Sosyal medyada gördüğünüz videoların kaynağını ve doğruluğunu mutlaka kontrol edin.
Sağlık, Reklama Bırakılamayacak Kadar Ciddidir
Yapay zekâ ile üretilmiş sahte içeriklerin, insanları kandırmak amacıyla kullanılması artık bir etik ihlal olmanın ötesine geçti; bu doğrudan bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık gibi hayati bir konuda, bilgi kirliliğiyle mücadele etmek yalnızca devlet kurumlarının değil, her vatandaşın ortak sorumluluğudur.
Unutmayın: Umut satın alabilirsiniz, ama sağlığınızı kaybettiğinizde hiçbir ürün onu geri getiremez.
